Font-trollen – auteursrecht op lettertypes?
Artikel geschreven door Patty de Leeuwe, Visser Schaap & Kreijger.
Steeds meer organisaties worden geconfronteerd met hoge claims voor vermeend ongeautoriseerd gebruik van lettertypes en fontbestanden. Terwijl lettertypen vanwege hun technische beperkingen zelden auteurs- rechtelijke bescherming genieten en fonts lang niet altijd origineel genoeg zijn, leidt onduidelijkheid bij gebruikers en ontwerpers toch regelmatig tot kostbare geschillen. Deze bijdrage schetst de juridische stand van zaken, de werkwijze van zogenoemde font-trollen en biedt praktische handvatten om claims effectief te beoordelen en te weerleggen.
We worden dagelijks zowel op papier als via het beeldscherm met tekst gebombardeerd, en hoe- wel dat vaak genoeg leidt tot controverse of erger, is dat doorgaans als gevolg van de inhoud. Toch is ook de vorm niet onbelangrijk. Zo draaide Marco Rubio, Minister van Buitenlandse Zaken van de VS, onlangs het besluit van zijn voorganger Anthony Blinken terug om de Times New Roman te vervangen voor de Calibri als stan- daardlettertype binnen het State Department: de achter- liggende inclusiviteitsbedoeling (de Calibri zou beter lees- baar zijn voor dyslectici) maakte dit een ‘woke’ initatief dat niet langer kon worden getolereerd. Een extreem voorbeeld, uiteraard. Toch is de vormgeving van tekst ook in normale tijden een bron van (potentieel kostbare) conflicten. Of beter: de auteursrechtelijke bescherming daarvan.
Inleiding
De laatste jaren is er een trend waarin grote partijen, waaronder met name marktleiders op dit gebied Monotype en Font Radar, auteursrechtclaims doen van- wege gebruik van lettertypes. Deze partijen proberen hoge licentievergoedingen te bedingen onder de dreiging van schadeclaims voor ongelicentieerd lettertypegebruik. Deze praktijk kan ontstaan omdat (i) de meeste bedrijven er niet mee bekend zijn dat er rechten kunnen rusten op lettertypes, (ii) lettertypes vaak gratis via internet ter beschikking worden gesteld en dus als rechtenvrij worden gezien, en (iii) lettertypes vaak al (tientallen) jaren door bedrijven worden gebruikt zonder dat (nog) te achterhalen is of de rechten voldoende zijn geregeld, als daar al over is nagedacht. In veel gevallen is de website of applicatie gemaakt door een extern designbureau dat hier ook niet mee bekend was (of een te beperkte licentie heeft afgesloten, al dan niet als gevolg van onduidelijke voorwaarden) en waarvan geen vrijwaring is bedongen of dat inmiddels niet meer bestaat. Deze auteursrechtclaims kunnen legitiem zijn, maar zijn vaak discutabel. Toch worden ze tot nu toe doorgaans geschikt, in onze ervaring meestal voor (te) hoge bedragen. Deze praktijk lijkt een beetje op die ten aanzien van foto’s op internet, waarover Dirk Visser, Charlotte Vrendenbarg & Bram Bogaerts eerder schreven. Ook hier gaat het vaak om een vorm van ‘trolling’: het handhaven van (gepretendeerde) rechten door partijen die rechten van derden handhaven en als hoofd- activiteit hebben het claimen van vergoedingen. De gevraagde vergoedingen zijn vaak (veel) hoger dan wat bedongen had kunnen worden als vooraf een licentie was gevraagd, waarbij vaak vermeende grootschalige inbreuken over het verleden worden ingezet om dat af te dwingen. Voor deze bijdrage is van belang een onderscheid te maken tussen een ‘lettertype’ en een ‘font’. Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt. Met ‘lettertype’ wordt bedoeld de vormgeving van de (reeks) cijfers en letters als zodanig. Een ‘font’ is de software(code) die het lettertype op een digitale drager weergeeft. In de publiek toegankelijke specificaties van een website of applicatie is voor een derde eenvoudig te achterhalen wanneer een softwarecode is geïnstalleerd. In deze bijdrage zal ik eerst de auteursrechtelijke sta- tus van lettertypes en fonts beschrijven en de stand van de rechtspraak samenvatten. Daarna zal ik ingaan op de praktijk van de bij mij bekende font-trollen. Ik zal afsluiten met enkele praktische tips hoe op claims van deze partij- en te reageren.
