Artikel geschreven door Puck Koster, Clairfort.
De juridische aspecten van foodfluencing en contentcreatie
De juridische aspecten van foodfluencing en contentcreatie
Foodfluencers (influencers wiens content gericht is op voedsel) zijn populair. Dagelijks verschijnen er op platforms als Instagram en TikTok nieuwe recepten, zorgvuldig opgemaakte borden en korte kookvideo’s die duizenden of zelfs miljoenen kijkers bereiken. In deze blog nemen we je mee met de mogelijke juridische issues die gepaard gaan met het maken van dergelijke content.
Er zijn verschillende aspecten waarmee rekening gehouden dient te worden, die juridisch gezien elk hun eigen aandachtspunten kennen. Denk bijvoorbeeld aan de mogelijke bescherming van een recept, de (auteurs)rechten op video’s en foto’s, en de vraag wie welke rechten heeft wanneer er wordt samengewerkt met anderen. Ook zullen we kort ingaan op de regels rondom reclame en transparantie, zoals het duidelijk vermelden van samenwerkingen en betaalde promoties.
Het recept
Online vind je een enorme hoeveelheid recepten, waarvan er veel op elkaar lijken. Mogen anderen zomaar jouw recept kopiëren en online zetten? Dat heeft te maken met de vraag of een recept auteursrechtelijk beschermd kan zijn.
Het auteursrecht is het exclusieve recht van de maker van een werk om dat openbaar te maken en te verveelvoudigen. De rechthebbende kan in de meeste gevallen anderen dan ook verbieden zijn werk te exploiteren zonder zijn uitdrukkelijke toestemming. Voor auteursrechtelijke bescherming is vereist dat sprake is van een origineel werk. In de rechtspraak is dit nader ingevuld: het moet gaan om een eigen intellectuele schepping, waarin de persoonlijkheid van de maker tot uitdrukking komt.
Een enkele opsomming van ingrediënten komt in beginsel niet voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking. Zo’n lijst mist doorgaans het vereiste creatieve karakter. Voor bescherming is immers nodig dat sprake is van vrije en creatieve keuzes van de maker. Dat kan bijvoorbeeld anders zijn bij de concrete uitwerking van een recept, zoals de specifieke beschrijving van de bereidingswijze, de structuur en de presentatie daarvan. Juist in de wijze waarop een recept wordt uitgewerkt en gepresenteerd, ligt ruimte voor de vrije en creatieve keuzes van de maker.
De fotografie
Voor veel foodfluencers vormt de fotografie (of videografie) van gerechten een essentieel onderdeel van de content. Een foto komt in het algemeen al snel in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming. De keuzes voor onder meer het licht, de compositie, de hoek en de nabewerkingen kunnen maken dat een foto als eigen intellectuele schepping gezien kan worden. Het zonder toestemming hergebruiken of nabootsen van een foto van een ander zou daarmee een inbreuk kunnen maken op het auteursrecht van de rechthebbende. Hetzelfde geldt voor de videografie van gerechten: ook een video kan auteursrechtelijk beschermd zijn wanneer creatieve keuzes zijn gemaakt in bijvoorbeeld camerastandpunten, belichting, montage, muziek en nabewerking.
Daarnaast mag je dus niet zomaar, zonder toestemming van de rechthebbende, foto’s of video’s van een ander gebruiken en deze plaatsen bij je eigen recept.
Samenwerkingen
Ook kan er sprake zijn van mogelijke samenwerkingen. Influencers werken steeds vaker samen met restaurants en merken, maar het is natuurlijk belangrijk om hierover duidelijke afspraken te maken. Wie is eigenlijk eigenaar van de foto’s en video’s die tijdens zo’n samenwerking worden gemaakt? Het uitgangspunt is: de maker heeft het auteursrecht. Een bedrijf mag er daarom niet zomaar vanuit gaan dat zij de content vrij mag gebruiken, bijvoorbeeld voor marketingdoeleinden. Zonder duidelijke afspraken kan dit misgaan. Bij samenwerkingen is het dus verstandig om vooraf afspraken vast te leggen over de rechten en wat er vervolgens met de content gedaan mag worden.
Reclamerecht
Zodra er sprake is van een samenwerking, dient dat ook kenbaar gemaakt te worden. De regels van onder meer de Reclame Code Commissie en de Autoriteit Consument & Markt zijn hierop van toepassing. Zo moet volgens artikel 3 van de Reclamecode Social Media & Influencer Marketing (RSM) een relatie, die de influencer voordeel oplevert, met bijvoorbeeld een adverteerder duidelijk zijn voor de consument.
De relatie moet duidelijk en ondubbelzinnig worden vermeld. De consument moet naar behoren worden geïnformeerd en deze moet begrijpen dat het reclame betreft. Op de website van Stichting Reclame Code zijn er veel voorbeelden te vinden van de manier waarop een dergelijke relatie aangeduid kan worden.
Merkrechten
Wanneer iemand een (succesvol) account heeft gecreëerd, kan hij nadenken over het vastleggen van eventuele merkrechten. Neem bijvoorbeeld populaire food-influencer Ghislaine Voogd. Zij heeft op zowel TikTok als Instagram een succesvol account met honderdduizenden volgers. Deze accounts voert zij onder de naam ‘Veggilaine’, welke naam zij ook als merk heeft ingeschreven bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (het BBIE). Op die manier kan worden voorkomen dat derden deze naam zonder toestemming gebruiken, bijvoorbeeld door deze te voeren voor soortgelijke producten of diensten, of door daarmee aan te haken bij de bekendheid en reputatie van het merk.
Meer weten over bescherming?
Achter het creëren van dergelijke content gaat vaak aanzienlijk veel inspanning en investering schuil. Het is dan ook niet meer dan logisch dat je deze wilt beschermen: het heeft immers een commerciële waarde. Als je meer wilt weten over de bescherming van een merknaam en logo als ondernemer, verwijzen wij je graag naar dit blog: Hoe bescherm je je merknaam en logo als ondernemer?
Tot slot
Zo zie je maar weer dat er achter de wereld van het foodfluencen vaak meer schuilgaat dan op het eerste gezicht lijkt, ook in juridisch opzicht. Ben je van plan om dergelijke content te maken? Dan is het verstandig om je te weten waar je rekening mee kunt houden, voordat je voor verrassingen komt te staan.
