Auteursrechtdebat  

Rb. Gelderland 22 juli 2026, IEF 23729; ECLI:NL:RBGEL:2026:5910 (Buma en Sena tegen Z-Streetfood). Z-Streetfood C.V., waarvan MCH B.V. vennoot is, exploiteert een fastfoodrestaurant in Arnhem. Een relatiemanager van Sena constateert op 3 december 2024 dat daar achtergrondmuziek wordt afgespeeld en identificeert daarbij het nummer Shoulder Lean van DJ Drama en Young Dro. Sena brengt vervolgens vergoedingen voor 2024 en 2025 in rekening. Z-Streetfood betwist de verschuldigdheid daarvan en stelt uitsluitend royaltyvrije muziek van Jamendo te gebruiken. Op 21 september 2025 constateert een gerechtsdeurwaarder echter opnieuw muziekgebruik en identificeert hij met Shazam Rock The Boat van Aaliyah en I Know What You Want van Busta Rhymes en Mariah Carey. Partijen treffen tweemaal een betalingsregeling, telkens voor een totaalbedrag van € 3.719,22, waarna Z-Streetfood uiteindelijk slechts € 1.280,63 betaalt. Buma en Sena vorderen in de hoofdzaak betaling van € 1.177,18 aan Buma en € 1.853,79 aan Sena, buitengerechtelijke kosten, rente en verboden op verdere openbaarmaking van beschermd repertoire zonder toestemming van Buma respectievelijk zonder betaling van de door Sena geïnde billijke vergoeding. In een voorwaardelijk incident op grond van artikel 223 Rv vorderen zij dezelfde verboden voor de duur van de procedure.

[verschenen in Nederlandse Jurisprudentie 2026/188].

Noot

In deze noot bespreekt P.B. Hugenholtz het arrest Pelham II [IEF 23472], waarin het HvJEU voor het eerst uitleg geeft aan het begrip ‘pastiche’ in art. 5 lid 3 onder k InfoSoc-richtlijn. Het Hof oordeelt dat de pastichebeperking geen algemene vangnetclausule voor artistiek hergebruik vormt. Een pastiche moet een bestaand werk oproepen, daarvan merkbaar verschillen en daarmee een als zodanig herkenbare artistieke of creatieve dialoog aangaan.

Hugenholtz bespreekt de betekenis van deze uitleg voor onder meer sampling, memes en appropriation art. Ook gaat hij in op de grondrechtelijke basis van de pastichebeperking en de ruime uitleg die volgens het Hof moet worden gegeven aan beperkingen die de uitings- en kunstvrijheid waarborgen.

De Nederlandse Auteurswet beschermt alle binnenlandse én alle buitenlandse ‘makers van werken van letterkunde, wetenschap of kunst, ongeacht de nationaliteit of de gewone verblijfplaats van de maker’. Dat blijkt binnenkort ook duidelijk uit artikel 47 Auteurswet, zodra dat is aangepast zoals wordt voorgesteld in een wetsvoorstel dat sinds 14 juli 2026 bij de Raad van State ligt.

Het voorstel voor een ‘Wet collectief rechtenbeheer en toezicht’ dient vooral ter vervanging van de huidige ‘Wet toezicht en geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten’ uit 2003, maar bevat ook een zeer wenselijk verduidelijking van de Auteurswet. Wie nu in de Auteurswet kijkt vindt in het huidige artikel 47 een ingewikkelde bepaling met allerlei voorwaarden die helemaal niet in overeenstemming is met het geldende recht. Discriminatie op grond van nationaliteit mocht binnen de EU al heel  lang niet en sinds het Kwantum/Vitra arrest uit 2024 mag discriminatie van buitenlandse auteurs helemaal niet meer. Binnenkort blijkt dat dus ook duidelijk uit de wet.

Wel zijn er twee uitzonderingen:

• Het zogenaamde ‘volgrecht’, het recht op een heffing bij verkoop van originele kunstwerken’, geld alleen voor EU-onderdanen en onderdanen van ander landen die zelf ook een volgrecht kennen. Dat blijkt uit artikel 43g Auteurswet.
• Daarnaast blijft er sprake van ‘termijn-vergelijking’ van artikel 42 Auteurswet: buitenlandse auteurs zijn in Nederland niet meer beschermd als het auteursrecht in hun eigen land is verlopen.

Het is voor studenten en rechtszoekenden zeer wenselijk dat het geldende recht op dit punt gewoon duidelijk uit de wet blijkt en niet op basis van rechtspraak en literatuur bij elkaar gepuzzeld hoeft te worden. Het voorstel is in overeenstemming met het advies van de Commissie auteursrecht van 23 juni 2026.

Artikel 32 Wet op de Naburige Rechten dat ook absoluut geen weergave van het geldend recht over de toepasselijkheid op buitenlandse artiesten en producenten bevat wordt (nog) niet aangepast. De reden daarvoor is dat dat veel ingewikkelder is én dat er mogelijk op EU-niveau een zogenaamde ‘RAAP-fix’ aan zit te komen, waardoor de gevolgen van het RAAP-arrest mogelijk zullen worden terug gedraaid en het weer anders wordt dan het nu is.

Artikel door Daniël de Weerd. Oorspronkelijk verschenen in AI-Forum 2026-2.

Software is traditioneel kennis- en arbeidsintensief om te maken en wordt daarom door het auteursrecht beschermd. Auteursrechtelijke bescherming veronderstelt echter een menselijke maker. Nu steeds meer regels broncode niet meer door een mens, maar door een AI-model in opdracht van een mens worden geschreven (“vibe coding”), roept dat de vraag op in hoeverre deze bescherming nog mogelijk en zinvol is. In deze korte bijdrage betoog ik dat die bescherming mogelijk en zinvol blijft, omdat ook de vibe coder meer dan genoeg “vrije en creatieve keuzes” maakt die het Hof van Justitie vereist.

Dit is een preview. Het volledige artikel is nu beschikbaar op www.AI-Forum.nl

Deepfakes zijn in rap tempo uitgegroeid tot een van de meest besproken toepassingen van generatieve AI. Steeds gemakkelijker kunnen afbeeldingen, video's en audiobestanden worden gegenereerd waarin personen, stemmen en gebeurtenissen overtuigend worden nagebootst. Of deze ontwikkeling ook wenselijk is, blijkt een andere vraag.

Tijdens het IE Zomerforum 2026 stond dit onderwerp centraal. Aan de hand van bijdragen van Daniël de Weerd, Dirk Visser, Etienne Valk, Jet Hootsmans en Elles Masselink werd uitgebreid stilgestaan bij de juridische stand van zaken rond deepfakes. Daarbij kwamen zowel de Europese AI Act als het in Nederland geïnitieerde wetsvoorstel aan bod. Ook werd aandacht besteed aan de belangen van makers en andere betrokkenen.

Annette de Bont, 26 mei 2026. 

Inleiding

Op 30 april 2026 heeft het Hof van Justitie van de EU (‘HvJ’) een arrest gewezen waarin de auteursrechtelijke handeling van ‘een mededeling aan het publiek’ centraal staat. Het HvJ oordeelde dat het doorgeven van via satelliet ontvangen televisie- en radioprogramma’s naar de kamers van bewoners van een verzorgingshuis via een intern kabelnetwerk geen afzonderlijke ‘mededeling aan het publiek’ vormt in de zin van de Auteursrechtrichtlijn.

In dit blog gaan wij in op de uitspraak en wat de praktische gevolgen ervan zijn. Om de uitspraak te kunnen begrijpen, is het echter belangrijk eerst kort stil te staan bij deze auteursrechtelijke handeling: wat wordt er precies bedoeld met ‘een mededeling aan het publiek’?

Het Gerechtshof Düsseldorf oordeelde dat een met AI gegenereerde afbeelding van een hond onder water geen inbreuk maakt op het auteursrecht op de foto waar de afbeelding op is gebaseerd. Volgens het hof is alleen het onbeschermde motief van de foto overgenomen, en niet de beschermde creatieve keuzes van de fotograaf. In het auteursrecht geldt: niet stijl, idee of motief worden beschermd, maar alleen de concrete creatieve uitwerking.

De uitspraak is ook voor Nederland relevant. Het hof baseert zijn beoordeling op het Unierechtelijke werkbegrip en verwijst naar recente rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie.

In deze blog lichten we toe hoe het hof tot zijn oordeel komt, en welke belangrijke vraag het juist onbeantwoord laat.

De geclaimde vergoedingen zijn lang niet altijd terecht en sowieso vaak veel te hoog.

Claimbedrijven schrijven bedrijven en ondernemers met grote regelmaat aan vanwege vermeende inbreuk op het auteursrecht op foto’s. Bekende namen als Getty Images en Visual Rights Group (voorheen Permission Machine) die werkt voor het ANP, maar ook kleinere fotopersbureaus werken voor fotografen en bedrijven die de rechten van fotografen beheren. Ze gaan met ‘tracking technologie’ online op zoek naar mogelijk inbreukmakend gebruik van foto’s en claimen vaak vele honderden tot duizenden euro’s vergoeding voor het gebruik van een of meer foto’s. Regelmatig onterecht. Het bedrijfsleven en ondernemers (maar ook particulieren) worden hiermee op hoge kosten gejaagd. Over deze claimpraktijk is al vaak geklaagd en Permission Machine is door de rechter al eerder op de vingers getikt, maar er lijkt niets te veranderen. Behalve dat Permission Machine nu Visual Rights Group heet. Foto’s zijn in verreweg de meeste gevallen beschermd door het auteursrecht. Automatisch, zodra de foto is gemaakt. Anderen mogen de foto’s vervolgens niet zonder toestemming gebruiken. Gebeurt dat toch, dan zal er een vergoeding moeten worden betaald. Maar op de hoofdregel ‘zonder toestemming geen gebruik’ bestaan diverse uitzonderingen. En van die uitzonderingen trekken de grote ‘claimbedrijven’ zich over het algemeen niets aan.

Hof Den Haag 20 januari 2026, IEF 23264; ECLI:NL:GHDHA:2026:29 (HP c.s. tegen de Staat). Het gerechtshof Den Haag verwerpt het hoger beroep van HP Nederland, Dell en branchevereniging FIAR tegen de Staat, waarmee het vonnis van de rechtbank wordt bekrachtigd. De zaak draait om een vordering tot schadevergoeding wegens gestelde onrechtmatige rechtspraak: volgens HP c.s. heeft de Hoge Raad het Unierecht geschonden door hun cassatieberoep over het Nederlandse thuiskopiestelsel af te doen met een verkorte motivering op grond van artikel 81 Wet RO, zonder prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de EU. HP c.s. betoogden dat dit in strijd was met artikel 267, derde alinea, VWEU, artikel 6 EVRM en diverse normen van Unierecht, onder meer omdat het Nederlandse stelsel zou berusten op het onjuiste licentiemodel (in plaats van het substitutiemodel), onvoldoende rekening zou houden met zakelijk gebruik en zou kunnen leiden tot overcompensatie. Het hof stelt voorop dat voor aansprakelijkheid van de Staat wegens rechterlijk handelen de zeer strenge Köbler-maatstaf geldt: alleen bij een kennelijk voldoende gekwalificeerde schending van het Unierecht kan staatsaansprakelijkheid ontstaan.

Anno 2026 is de verzoening tussen AI en auteursrecht nog ver te zoeken. In Europa en de Verenigde Staten lopen tientallen procedures die direct raken aan de vraag hoe auteursrechtelijk beschermd materiaal zich verhoudt tot de ontwikkeling en het gebruik van (generatieve) AI.

In dit overzichtsartikel brengen we de belangrijkste zaken van dit moment samen. Het doel is geen uitputtend register, maar een praktisch overzicht van de procedures die op dit moment richtinggevend zijn voor het debat over AI en auteursrecht. Voor zover beschikbaar verwijzen we per uitspraak naar uitgebreidere analyses, zodat u zich verder kunt verdiepen.

De zaken zijn gegroepeerd per jurisdictie (Europa versus Amerika) en vervolgens geordend naar de centrale rechtsvragen die in de rechtspraak terugkeren.

We zullen dit overzicht in de loop van het jaar zo veel mogelijk blijven updaten, zodat u altijd op de hoogte blijft van de laatste stand van zaken.